วันไหว้พระจันทร์ เรื่องราวของดวงจันทร์บนฟ้า กับ ดวงจันทร์ (月饼) แสนอร่อย

ขั้นตอนการห่อไส้ ปั้นและขั้นรูปขนมไหว้พระจันทร์ จากเว็บไซต์ China Sichuan Food

เมื่อพูดถึงขนมไหว้พระจันทร์หรือเยว่ปิ่ง (月饼) แล้ว ไส้ที่มีไข่แดงเค็มกลม ๆ อยู่ตรงกลางมักจะติดชาร์ตขายดีอย่างสม่ำเสมอ ไข่แดงในไส้ขนมไหว้พระจันทร์นั้นคล้ายๆกับพระจันทร์เต็มดวงจับย่อส่วนมาซ่อนเป็นไส้ขนม ความกลมของไข่และขนมไหว้พระจันทร์นี้ไม่ใช่เรื่องบังเอิญ คนโบราณตั้งใจปั้นขนมให้กลมเพื่อสื่อถึงความสมบูรณ์และการกลับมาอยู่พร้อมหน้าของครอบครัว เหมือนกับดวงจันทร์เต็มดวงที่ลอยเด่นอยู่บนฟากฟ้า

(ซ้าย) พื้นผิวดวงจันทร์บริเวณขั้วเหนือ ภาพโดยยานกาลิเลโอ เมื่อวันที่ 7 และ 8 ธันวาคม 2535 ภาพจากเว็บไซต์ NASA

(ขวา) ภาพแอ่งเซาท์โพล-เอตเคน ที่มีความกว้างตั้งแต่จุดลูกศร Aitken ด้านบน จนถึงลูกศร South Pole ด้านล่าง ภาพจากเว็บไซต์ NASA

อย่างแอ่งเซาท์โพล-เอตเคน (South Pole-Aitken) ทางด้านไกลของดวงจันทร์นั้นกว้างประมาณ 2,500 กิโลเมตร ซึ่งใหญ่จนเกือบครอบคลุมพื้นที่หนึ่งในสี่ของดวงจันทร์ทั้งดวง แต่ที่เรามองไม่เห็นความขรุขระนี้ด้วยตาเปล่า ก็เพราะดวงจันทร์อยู่ไกลจากโลกถึงราว 384,000 กิโลเมตร ระยะทางขนาดนี้ทำให้เราไม่สามารถเห็นรายละเอียดแต่เห็นแค่เงาสีเข้มสีอ่อนพาดอยู่บนดวงจันทร์กลม ๆ เท่านั้น

หลักการของออสโมซิสที่ตัวทำละลายเคลื่อนที่ผ่านเยื่อเลือกผ่าน

จากสารละลายที่เข้มข้นต่ำไปยังสารละลายที่เข้มข้นสูง ภาพจากเว็บไซต์ SciMath

กลับมาที่ไข่แดงเค็มในขนม เคยสงสัยไหมว่าทำไมไข่เค็มถึงอร่อย และทำไมเนื้อไข่เค็มถึงได้แน่น มันและไม่เละเป็นน้ำ เคล็ดลับอยู่ที่หลักการที่เรียกว่า “ออสโมซิส” (osmosis) เวลาที่เราแช่ไข่เป็ดทั้งฟองในน้ำเกลือเข้มข้นนานหลายสัปดาห์ น้ำในไข่แดงจะค่อย ๆ เคลื่อนผ่านเยื่อหุ้มไข่แดงซึ่งทำหน้าที่เหมือนเยื่อกึ่งซึมผ่านได้ ออกมาสู่น้ำเกลือรอบนอก เพื่อปรับสมดุลความเข้มข้นระหว่างสองฝั่ง ขณะเดียวกันเกลือก็ค่อย ๆ แทรกซึมเข้าไปในทิศทางตรงข้าม ผลคือไข่แดงนั้นสูญเสียน้ำไปเรื่อย ๆ เนื้อจึงแน่นขึ้น ไขมันในไข่แดงเข้มข้นขึ้นจนมีสีส้มแดงออกมาเด่นชัด และได้รสเค็มติดปลายลิ้นแบบที่เราคุ้นเคยกันดี งานวิจัยด้านวิทยาศาสตร์การอาหารหลายชิ้นยืนยันตรงกันว่า ยิ่งแช่นานหรือความเข้มข้นเกลือยิ่งสูง ปริมาณน้ำในไข่แดงก็ยิ่งลดลงและความแน่นก็ยิ่งเพิ่มขึ้นตามไปด้วย ซึ่งหลักการออสโมซิสนี้ยังอธิบายได้ว่าทำไมผักแช่น้ำเกลือถึงเหี่ยว หรือทำไมปลาเค็มถึงเก็บได้นานโดยไม่เน่าเสียง่าย เพราะเกลือดึงน้ำออกจากเซลล์จนแบคทีเรียขาดน้ำและตายไปนั่นเองค่ะ

ยานฉางเอ๋อ-6 ขณะลงจอดบนดวงจันทร์ ภาพจากเว็บไซต์ CNN

นอกจากนี้เทศกาลไหว้พระจันทร์ ทำให้นึกถึงภารกิจสำรวจดวงจันทร์ของสาธารณรัฐประชาชนจีน ที่ตั้งชื่อยานอวกาศตามชื่อ “ฉางเอ๋อ” (嫦娥) ซึ่งเป็นเทพีแห่งดวงจันทร์ตามความเชื่อและตำนานของจีนและเทพีฉางเอ๋อยังเป็นสัญลักษณ์ของเทศกาลไหว้พระจันทร์ ที่ผู้คนมาขอพรเรื่องความรักและความสุขในครอบครัว แต่ในวันนี้ฉางเอ๋อไม่ได้เป็นเพียงแค่ตำนาน แต่เป็นชื่อยานอวกาศที่มนุษย์ส่งไปเก็บตัวอย่างหินและดินบนดวงจันทร์เพื่อกลับมาศึกษาบนโลก และเมื่อปี พ.ศ. 2567 ทางการจีนได้ส่งยานอวกาศฉางเอ๋อ-6 ลงสำรวจพื้นที่แอ่งเซาท์โพล-เอตเคนอีกด้วย ซึ่งการสำรวจดังกล่าวเป็นการเก็บตัวอย่างจากด้านไกลของดวงจันทร์เป็นครั้งแรกของโลก และที่สำคัญไปกว่านั้น ในภารกิจของฉางเอ๋อ-7 ที่มีแผนจะไปสำรวจขั้วใต้ของดวงจันทร์เพื่อค้นหาทรัพยากรน้ำและเตรียมสร้างสถานีสำหรับวิจัยในเดือนสิงหาคม 2569 แต่ทางจีนได้เลื่อนกำหนดการปล่อยยานอวกาศนี้ไปเป็นปี พ.ศ. 2570 ซึ่งภารกิจของฉางเอ๋อ-7 จะมีอุปกรณ์วิทยาศาสตร์ของประเทศไทย คือ CE-7 MATCH ร่วมในภารกิจนี้ด้วย เครื่องมือนี้จะช่วยตรวจวัดรังสีคอสมิกและศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างโลก ดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ เพื่อให้เข้าใจปริมาณรังสีต้นดำเนิดและกระบวนการการเกิดรังสีที่อาจมีผลกระทบต่อมนุษย์ สามารถติดตามกำหนดการปล่อยยานอวกาศฉางเอ๋อ-7 ได้จากสถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ หรือ NARIT ที่ลิงก์เฟซบุค https://www.facebook.com/NARITpage/

ศัพท์น่ารู้กับ SciMath

รู้หรือไม่: ออสโมซิส คือ การแพร่ของโมเลกุลของตัวทำละลายที่เป็นของเหลวจากบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารละลายต่ำผ่านเยื่อบางๆ ไปสู่บริเวณที่มีความเข้มข้นของสารละลายสูง หรือศึกษาเพิ่มเติมจากวีดีโอ Project14 เรื่อง ออสโมซิส https://www.youtube.com/watch?v=59YUef8JDPs

อ้างอิง:

• NASA Science. Moon Phases and Lunar Surface. https://science.nasa.gov/moon/  เข้าถึงข้อมูลวันที่ 15 กันยายน 2568
• NASA. What is the South Pole-Aiken Basin ?.  https://science.nasa.gov/moon/lunar-craters/what-is-the-south-pole-aitken-basin/  เข้าถึงข้อมูลวันที่ 15 กันยายน 2568
• ครัว.co ณัฐณิชา ทวีมาก.  https://krua.co/cooking_post/The-Science-of-Salted-Eggs/ เข้าถึงข้อมูลวันที่ 15 กันยายน 2568
• ไทยพีบีเอส. 4 สิงหาคม 2569.  ไทยเตรียมส่ง “CE-7 MATCH” สำรวจดวงจันทร์กับยานฉางเอ๋อ 7. https://www.thaipbs.or.th/news/content/509016  เข้าถึงข้อมูลวันที่ 15 กันยายน 2568

• Facebook
• Twitter
• Line