รางวัลโนเบลประจำปี 2026 ทยอยประกาศผลผู้ได้รับรางวัลในสาขาต่าง ๆ พร้อมผลงานและการค้นพบที่สร้างความก้าวหน้าให้แก่องค์ความรู้ของมนุษยชาติ วันนี้ IPST Thailand ชวนมาทำความรู้จักผลงานของผู้ได้รับรางวัลใน 3 สาขาวิทยาศาสตร์ ได้แก่ สาขาสรีรวิทยาหรือการแพทย์ สาขาฟิสิกส์ และสาขาเคมี ว่าแต่ละการค้นพบสำคัญอย่างไร และช่วยเปิดมุมมองใหม่ให้กับโลกวิทยาศาสตร์อย่างไร
🪙 สาขาสรีรวิทยาหรือการแพทย์
มอบให้แก่ Karl Deisseroth, Peter Hegemann และ Georg Nagel จากการค้นพบเกี่ยวกับ ช่องไอออนที่เปิด-ปิดด้วยแสง (light-gated ion channels) และ ออปโตเจเนติกส์ (optogenetics) เทคนิคที่ช่วยให้นักวิทยาศาสตร์ใช้แสงควบคุมการทำงานของเซลล์ประสาทได้อย่างแม่นยำ
Hegemann และ Nagel ค้นพบ channelrhodopsin โปรตีนช่องไอออนที่ทำให้เซลล์ไวต่อแสง ขณะที่ Deisseroth นำยีนของโปรตีนดังกล่าวเข้าสู่เซลล์ประสาท และแสดงให้เห็นว่าสามารถใช้แสงสีน้ำเงินกระตุ้นให้เกิดสัญญาณประสาทได้ ก่อนจะพัฒนาวิธีนี้ให้สามารถควบคุมเซลล์ประสาทในสมองของสัตว์ที่มีชีวิตด้วยแสงได้สำเร็จ ปัจจุบัน optogenetics ได้กลายเป็นเทคนิคสำคัญในการศึกษาการทำงานของระบบประสาททั่วโลก
🪙 สาขาฟิสิกส์
มอบให้แก่ Francis Halzen จากผลงานสำคัญต่อ หอสังเกตการณ์นิวทริโนไอซ์คิวบ์ (IceCube Neutrino Observatory) และการค้นพบ นิวทริโนพลังงานสูงที่มีต้นกำเนิดทางดาราศาสตร์ ซึ่งช่วยเปิดทางให้นักวิทยาศาสตร์ใช้การตรวจจับนิวทริโนเป็นเครื่องมือในการศึกษาปรากฏการณ์พลังงานสูงในเอกภพ
Halzen เสนอแนวคิดในการใช้ผืนน้ำแข็งบริเวณขั้วโลกใต้เป็นส่วนหนึ่งของเครื่องตรวจจับนิวทริโน แนวคิดนี้นำไปสู่การพัฒนาไอซ์คิวบ์ ซึ่งติดตั้งเซนเซอร์แสงไว้ลึกลงไปในน้ำแข็งครอบคลุมบริเวณปริมาตรราว 1 ลูกบาศก์กิโลเมตร เพื่อตรวจวัดแสงที่เกิดขึ้นเมื่อนิวทริโนมีปฏิสัมพันธ์กับสสาร และทำให้สามารถตรวจพบนิวทริโนพลังงานสูงที่มาจากแหล่งกำเนิดทางดาราศาสตร์ได้
🪙 สาขาเคมี
มอบให้แก่ Henri B. Kagan และ Kenso Soai จากการค้นพบเกี่ยวกับ ผลไม่เชิงเส้น (non-linear effects) และ การเร่งปฏิกิริยาด้วยตัวเอง (autocatalysis) ในการสังเคราะห์สารอินทรีย์แบบอสมมาตร ซึ่งช่วยอธิบายว่า โฮโมไครัลลิตี (homochirality) หรือภาวะที่โมเลกุลซึ่งเป็นภาพสะท้อนกันสองแบบ มีเพียงแบบใดแบบหนึ่งเป็นหลัก สามารถเกิดขึ้นได้อย่างไร เช่น กรดอะมิโนในโปรตีนของสิ่งมีชีวิต ซึ่งพบเพียงรูปแบบเดียวจากสองรูปแบบที่เป็นภาพสะท้อนกัน
Kagan ค้นพบวิธีควบคุมปฏิกิริยาเคมีที่ทำให้เกิดโมเลกุลภาพสะท้อนแบบหนึ่งมากกว่าอีกแบบในสัดส่วนที่สูงกว่าที่เคยคิดว่าเป็นไปได้ ขณะที่ Soai ออกแบบปฏิกิริยาที่สามารถสร้างผลิตภัณฑ์ได้เพียงหนึ่งแบบ จากสองรูปแบบภาพสะท้อนที่เป็นไปได้ การค้นพบของทั้งสองช่วยไขปริศนาว่า โฮโมไครัลลิตีสามารถเกิดขึ้นได้อย่างไร และมีความสำคัญต่อการออกแบบปฏิกิริยาเคมีสำหรับการผลิตยา
————
ทั้ง 3 รางวัลสะท้อนให้เห็นความก้าวหน้าของวิทยาศาสตร์ในหลากหลายระดับ ตั้งแต่การควบคุมการทำงานของเซลล์ประสาทด้วยแสง การตรวจจับอนุภาคจากปรากฏการณ์พลังงานสูงในเอกภพ ไปจนถึงการทำความเข้าใจความไม่สมมาตรของโมเลกุลและการเกิดโฮโมไครัลลิตีในธรรมชาติ
สามารถติดตามผลรางวัลโนเบลประจำปี 2026 ในสาขาอื่น ๆ พร้อมรายละเอียดเพิ่มเติมได้จากเว็บไซต์ทางการของ The Nobel Prize🔗 https://www.nobelprize.org/all-nobel-prizes-2026/