น้อมรำลึกในพระมหากรุณาธิคุณ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เนื่องในโอกาสวันคล้ายวันพระราชสมภพ 12 สิงหาคม 2569
พระฉายาลักษณ์สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ที่มาของภาพ https://mgronline.com/celebonline/detail/9680000103211
วันที่ 12 สิงหาคมของทุกปี นอกจากจะเป็นวันแม่แห่งชาติแล้ว ยังเป็นวันคล้ายวันพระราชสมภพของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง พสกนิกรชาวไทยได้น้อมรำลึกถึงพระราชกรณียกิจของพระองค์ในทุกครั้งที่เห็นผ้าไหมไทยหรือได้ยินคำว่า “ศิลปาชีพ” เนื่องจากเป็นสิ่งที่ทำให้ระลึกถึงการทรงงานหนักของตลอดพระชมม์ชีพของพระองค์ในการยกระดับคุณภาพชีวิตของราษฎรไทย โดยเฉพาะอย่างยิ่งในพื้นที่ห่างไกล
โรงเรียนเจ้าแม่หลวงอุปถัมภ์ 1 จ.เชียงใหม่ ชุดภาพจากมูลนิธิโรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนในพระราชูปถัมภ์ https://www.bppsf.com/wp-content/uploads/2022/12/บทที่-5.pdf
นอกจากนี้พระองค์ทรงเห็นความสำคัญด้านการศึกษาโดยพระราชทานทุนการศึกษาให้เด็กและเยาวชนที่ยากจนได้เรียนหนังสือ ผ่านโครงการต่างๆของพระองค์ และพระองค์โปรดเกล้าฯพระราชทานโอกาสทางการศึกษาให้กับกลุ่มชาวไทยภูเขาและเยาวชนในพื้นที่ทุรกันดาร โดยพระราชทานพระราชทรัพย์เป็นทุนเริ่มต้นในการสร้างโรงเรียนสำหรับชาวไทยภูเขาให้ได้เรียนในพื้นที่และไม่ต้องจากบ้านเกิดไปเรียนที่อื่น เช่น โรงเรียนเจ้าแม่หลวงอุปถัมภ์ 1 โรงเรียนเจ้าแม่หลวงอุปถัมภ์ 2 ในจังหวัดเชียงใหม่ และทรงส่งเสริมให้เด็กพิการได้รับการศึกษาในโรงเรียนการศึกษาพิเศษตามศักยภาพเพื่อให้สามารถหาเลี้ยงชีพตนเองได้ในอนาคต
สมเด็จพระพันปีหลวงกับการทรงงาน “มูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพ ฯ” ที่มาของภาพ https://www.thairath.co.th/scoop/theissue/2891293
ในด้านการพัฒนาสังคมและงานสังคมสงเคราะห์ พระองค์ทรงก่อตั้งมูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ เพื่อสนับสนุนและสร้างอาชีพเสริมด้านศิลปหัตถกรรมให้กับราษฎร ซึ่งเป็นการอนุรักษ์ภูมิปัญญาไทยควบคู่กันไปด้วย อีกทั้งยังทรงห่วงใยเรื่องการอนุรักษ์ธรรมชาติ โดยเฉพาะอย่างยิ่งป่าไม้ ต้นน้ำลำธาร และทรัพยากรธรรมชาติ ผ่านพระราชดำริ “ป่ารักน้ำ” และ “บ้านเล็กในป่าใหญ่” โดยทรงตั้งพระราชหฤทัยในการพลิกฟื้นคืนความอุดมสมบูรณ์จากป่าที่เสื่อมโทรมให้เป็นป่าที่สมบูรณ์เป็นแหล่งเก็บน้ำตามธรรมชาติ และทรงมีพระราชดำริให้ให้ความรู้กับราษฎรในหมู่บ้านให้สามารถใช้สอยและรักษาป่าอย่างถูกต้องรวมถึงการฝึกอาชีพเสริมเพื่อเพิ่มรายได้ด้วย ซึ่งโครงการทั้งสองโครงการยังส่งอิทธิพลถึงงานอนุรักษ์ของไทยจนถึงทุกวันนี้
ด้วยการทรงงานด้านการอนุรักษ์ธรรมชาติ นักพฤกษศาสตร์และนักวิชาการจึงได้ขอพระราชทานพระบรมราชานุญาตเชิญพระนามาภิไธยไปตั้งเป็นชื่อพรรณไม้งดงามหลากหลายชนิดเพื่อเฉลิมพระเกียรติของพระองค์ท่าน ในวันนี้ขอนำท่านไปรู้จักพรรณไม้ในพระนาม 3 ชนิดที่สวยงาม เป็นพรรณไม้ชนิดใหม่ของโลกที่ค้นพบในประเทศไทย
ภาพมหาพรหมราชินี โดย ดร.วีระชัย ณ นคร ที่มาของภาพ https://www.facebook.com/share/p/1DxfVTFA4y/
มหาพรหมราชินี
ชื่อวิทยาศาสตร์ Mitrephora sirikitiae Weeras., Chalermglin & R. M. K. Saunders
พรรณไม้ชนิดใหม่ของโลกในวงศ์กระดังงา (Annonaceae) ค้นพบเป็นครั้งแรกในเดือนพฤษภาคม 2546 โดย ดร.ปิยะ เฉลิมกลิ่น ณ บริเวณอุทยานแห่งชาติน้ำตกแม่สุรินทร์ จ.แม่ฮ่องสอน เป็นพืชถิ่นเดียวและพืชหายากของไทย ต่อมาในปี พ.ศ. 2547 พืชชนิดนี้ได้รับพระบรมราชานุญาตให้อัญเชิญพระนามาภิไธยของ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง มาตั้งเป็นชื่อวิทยาศาสตร์ “sirikitiae” เพื่อเทิดพระเกียรติเนื่องในโอกาสมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 72 พรรษา โดยในธรรมชาติมหาพรหมราชินีเจริญเติบโตในเขตป่าดิบเขาบนโดยพบที่ระดับความสูงมากกว่า 1,100 เมตรจากระดับน้ำทะเล ซึ่งเป็นพื้นที่ที่มีอากาศหนาวเย็น ความชื้นสูง และมีลมพัดแรงตลอดทั้งปี
มหาพรหมราชินีเป็นไม้ต้นขนาดเล็กสูงประมาณ 4–6 เมตร มีจุดเด่นอยู่ที่ดอกซึ่งเมื่อบานเต็มที่จะ โชว์ความงดงามของกลีบดอกวงนอกสีขาวสะอาด ตัดกับกลีบดอกวงในสีม่วงเข้มหรือชมพูอมม่วงที่ม้วนตัวประกบกันคล้ายรูปกระเช้าอย่าง โดยต้นมหาพรหมราชินีจะออกดอกในช่วงเดือนพฤษภาคมและจะบานได้นานประมาณ 3-5 วัน สถานะของพืชชนิดนี้จัดเป็นไม้ใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่ง แต่ปัจจุบันได้รับการเพาะเลี้ยงขยายพันธุ์และจัดแสดงที่สวนพฤกษศาสตร์สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ จ.เชียงใหม่
ภาพโมกราชินี โดย กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช ที่มาของภาพ https://www.facebook.com/share/p/1BerkYPTD7/
โมกราชินี
ชื่อวิทยาศาสตร์ Wrightia sirikitiae D.J. Middleton & Santisuk
เป็นพันธุ์ไม้ยืนต้นในวงศ์ Apocynaceae ถูกค้นพบเป็นครั้งแรกโดย ศ.ดร.ธวัชชัย สันติสุข ผู้เชี่ยวชาญเฉพาะด้านสำรวจและจำแนกพรรณไม้ของกรมป่าไม้ ในระหว่างการสำรวจพรรณไม้ของภูเขาหินปูนในจังหวัดสระบุรี เมื่อเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2544 และเมื่อตรวจสอบเอกสารและตัวอย่างพรรณไม้พบว่ายังไม่เคยปรากฎการรายงานพรรณไม้ชนิดนี้มาก่อน และได้รับการยืนยันและสนับสนุนจาก Dr. D.J. Middleton ผู้เชี่ยวชาญพรรณไม้วงศ์ Apocynaceae จากมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ดให้โมกราชินีเป็นพรรณไม้ใหม่ของโลก และกรมป่าไม้ได้ขอพระราชทานพระราชานุญาตให้ใช้พระนามของสมเด็จพระพันปีหลวงเป็นชื่อพรรณไม้ชนิดใหม่ โดยมีชื่อว่า Wrightia sirikitiae
ความโดดเด่นของโมกราชินีคือเป็นไม้ต้นขนาดเล็กที่ผลัดใบในช่วงฤดูร้อน สูงประมาณ 4-6 เมตร ดอกสีขาว มีกลิ่นหอม รูปลักษณ์ของดอกสวยงามรูปดอกเข็ม ใจกลางดอกมีเกสรตัวผู้เรียงเป็นวงล้อมรอบเกสรตัวเมีย โดยรวมมีรูปลักษณ์คล้ายมงกุฎ สะท้อนถึงความงดงามตามธรรมชาติและพระมหากรุณาธิคุณอันแผ่ไพศาลในการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมและความหลากหลายทางชีวภาพของไทย แม้จะเป็นพรรณไม้หายากแต่ในปัจจุบันสามารถพัฒนาวิธีการขยายพันธุ์และได้รับความนิยมจากวางจำหน่ายอย่างแพร่หลาย
บัวควีนสิริกิติ์ โดย นายไพรัตน์ ทรงพานิช ที่มาของภาพ https://www.facebook.com/share/p/1JpL61wSZC/
บัวควีนสิริกิติ์
ชื่อวิทยาศาสตร์ Nymphaea ‘Queen Sirikit’
บัวลูกผสมสายพันธุ์ใหม่ของโลกที่กำเนิดขึ้นจากการผสมข้ามสายพันธุ์ระหว่างบัวฝรั่ง (Nymphaea) ซึ่งเป็นต้นแม่ และบัวผัน (Brachyceras) เป็นต้นพ่อ โดยนายไพรัตน์ ทรงพานิช นักวิชาการและนักผสมพันธุ์บัวชาวไทย ที่ประสบความสำเร็จในปี พ.ศ. 2551 ต่อมาสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ได้พระราชทานพระนามาภิไธยให้แก่บัวพันธุ์นี้เมื่อวันที่ 11 มิถุนายน พ.ศ. 2555 เพื่อเทิดพระเกียรติในโอกาสเฉลิมพระชนมพรรษา 80 พรรษา
บัวชนิดนี้มีลักษณะทางพฤกษศาสตร์ที่โดดเด่น คือ กลีบดอกมีสองสีในกลีบเดียวกัน โดยโคนกลีบมีสีขาวและค่อยไล่เฉดไปเป็นสีม่วงเข้มที่บริเวณปลายกลีบ ตัดกับเกสรสีเหลืองทองที่มีปลายยอดสีม่วง และมีกลีบเลี้ยงสีขาวอมเขียว ดอกจะเริ่มบานในช่วงเช้า โดยมีอายุการบานยาวนานประมาณ 3 วัน และสามารถขยายพันธุ์ได้ด้วยการแตกหน่อตามธรรมชาติ บัวพันธุ์นี้ยังนับเป็นนวัตกรรมและเป็นความภาคภูมิใจในวงการพฤกษศาสตร์ไทย ที่สามารถสร้างสรรค์ความหลากหลายทางชีวภาพชิ้นเอกขึ้นมาใหม่จนได้รับการยอมรับในระดับสากล ปัจจุบันบัวควีนสิริกิติ์จึงไม่เพียงแต่เป็นสัญลักษณ์แห่งความจงรักภักดีและการเทิดพระเกียรติเท่านั้น แต่ยังเป็นเสมือนตัวแทนความสำเร็จของนักปรับปรุงพันธุ์พืชไทยที่ส่งเสริมภาพลักษณ์ด้านการเกษตรและพฤกษศาสตร์ของประเทศให้ก้าวไกลสู่เวทีโลกอีกด้วย
พรรณไม้ทั้งสามชนิดนี้ไม่เพียงแต่มีลักษณะที่งดงาม แต่ยังเป็นเสมือนบันทึกทางประวัติศาสตร์ธรรมชาติของประเทศไทย ที่ผูกโยงพระนามของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เข้ากับผืนป่า ท้องทะเล และสายน้ำที่พระองค์ทรงห่วงใยมาตลอดพระชนม์ชีพ
เนื่องในวันคล้ายวันพระราชสมภพและวันแม่แห่งชาติในปีนี้ ผู้บริหารและบุคลากร สสวท. ขอน้อมรำลึกในพระมหากรุณาธิคุณ และจะมุ่งมั่นสืบสานพระราชปณิธานของพระองค์สืบไป
อ้างอิง :
- กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่าและพันธุ์พืช. โมกราชินี. 12 สิงหาคม 2568. https://www.facebook.com/share/p/19NJBECb32/ เข้าถึงข้อมูลวันที่ 31 กรกฎาคม 2569
- โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชในพระราชดำริฯ. ไม้พระนามสิริกิติ์. ม.ป.ป. https://www.rspg.or.th/homklindokmai/queen_flora/queen9-1.htm เข้าถึงข้อมูลวันที่ 31 กรกฎาคม 2569
- เดลินิวส์. ‘ป่ารักน้ำ-บ้านเล็กในป่าใหญ่’ น้ำพระทัยนำสุขยั่งยืน. 26 ตุลาคม 2568 https://www.dailynews.co.th/news/5239362/ เข้าถึงข้อมูลวันที่ 31 กรกฎาคม 2569
- ผู้จัดการออนไลน์. ราชินีแห่งไม้น้ำ นาม “บัวควีนสิริกิติ์”. 9 สิงหาคม 2555. https://mgronline.com/dhamma/detail/9550000096294 เข้าถึงข้อมูลวันที่ 31 กรกฎาคม 2569
- สำนักงานโครงการพระราชดำริและกิจการพิเศษ กรมป่าไม้. โมกราชินี. ม.ป.ป. https://www.forest.go.th/orip/ต้นไม้ในพระนามาภิไธย/ เข้าถึงข้อมูลวันที่ 31 กรกฎาคม 2569
- สำนักงานส่งเสริมการเรียนรู้ประจำจังหวัดร้อยเอ็ด. พระราชกรณียกิจสมเด็จพระพันปีหลวง กับบทบาทด้านการศึกษาเพื่อเยาวชนไทย. 27 ตุลาคม 2568 http://roiet.dole.go.th:800/roiet2024/?p=1184 เข้าถึงข้อมูลวันที่ 31 กรกฎาคม 2569
- สวนพฤกษศาสตร์สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์. มหาพรหมราชินี. 31 ตุลาคม 2568. https://www.facebook.com/share/p/1DxfVTFA4y/ เข้าถึงข้อมูลวันที่ 31 กรกฎาคม 2569
- สสวท. มหัศจรรย์แห่งเส้นใยและหัวใจแห่งแผ่นดิน ย้อนรอยพระราชปณิธาน “พระมารดาแห่งไหมไทย”. 27 มกราคม 2569. https://www.ipst.ac.th/knowledge/114127/thai-silk.html เข้าถึงข้อมูลวันที่ 31 กรกฎาคม 2569
- สสวท. จาก “ป่า” ของแผ่นดิน สู่ “น้ำ” แห่งชีวิต: พระราชปณิธานผ่านเขื่อนสิริกิติ์ สู่ความหลากหลายแห่งผืนป่า. 11 ธันวาคม 2569. https://www.ipst.ac.th/knowledge/109324/dam.html เข้าถึงข้อมูลวันที่ 31 กรกฎาคม 2569
- ศูนย์องค์ความรู้ด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม สถาบันพัฒนาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน. บัวควีนสิริกิติ์. ม.ป.ป. https://hub.mnre.go.th/th/knowledge/detail/65415 เข้าถึงข้อมูลวันที่ 31 กรกฎาคม 2569